Đổi ngày dương lịch sang Can Chi

Năm khởi từ Đông chí thiên văn, tính theo kinh độ nơi chọn — theo Bảng Lục Căn.

Tra được từ 3000 TCN đến năm 3000 — 6.000 năm. Năm trước Công nguyên thì gõ số âm, ví dụ -719 là 720 TCN.

Ba cách đổi sang Can Chi — khác nhau chỗ nào

Năm dương lịch dài khoảng 365,24 ngày nhưng năm Can Chi chỉ 360 ngày. Phần dôi ra ~5 ngày mỗi năm được xử lý bằng ngày lặp (một ngày Can Chi kéo dài hai ngày dương lịch) — ba cách đặt ngày lặp khác nhau:

Theo Bảng Lục Căn (bản chuẩn — bạn đang ở đây)
Ngày lặp dồn ở cuối mỗi vòng 60 (cứ ~60–61 ngày một lần, lặp lại Quý Hợi). Bám sát sách xưa.
Lặp 68 (theo quan điểm tác giả)
Ngày lặp rải đều cứ ~68–69 ngày một lần, lặp lại ngày liền trước — vì độ vênh dương lịch tích đều theo thời gian.
Cung độ Mặt Trời (sát thiên văn nhất)
Mỗi độ Mặt Trời đi trên hoàng đạo là một ngày Can Chi; ngày dài ngắn theo tốc độ thật của Trái Đất, không có ngày lặp, khớp thiên văn tới từng phút.

Các mốc thời gian chú ý▾

App tra được từ 3000 TCN đến năm 3000, tức 6.000 năm. Nhưng không phải đoạn nào cũng chắc chắn như nhau — dưới đây là những chỗ cần để ý.

3000 TCN — Biên dưới của dữ liệu
Hết bảng vị trí Mặt Trời của NASA (bộ DE422, phủ tới 13/11/3001 TCN). Lùi xa hơn thì không còn số liệu nào để dựa vào, app báo ngoài phạm vi.
720 TCN — Chỗ ghi chép thiên văn của loài người cạn kiệt
Nhịp quay của Trái Đất thời xưa (ΔT) được dựng lại nhờ ghi chép nhật thực, nguyệt thực; bộ sớm nhất còn dùng được là của người Babylon, dừng quanh mốc này. Xa hơn nữa, ΔT chỉ là một đường cong parabol kéo dài ra — con số vẫn tính được nhưng là ngoại suy, không phải số đo. Sai số tăng từ ±10 phút lên tới ±35 phút ở 3000 TCN, đủ để ngày mở năm lệch một ngày trong khoảng 5% số năm.
15/10/1582 — Đổi lịch Julius sang lịch ngày nay
Lịch Julius nhuận cứ 4 năm một lần, không bỏ năm tròn thế kỷ, nên trôi dần so với mùa. Năm 1582 người ta cắt bỏ 10 ngày: sau ngày 04/10 là ngày 15/10 luôn. App ghi ngày theo đúng cuốn lịch dùng thời đó, nên tra năm cổ sẽ thấy ngày tháng khác với lịch bây giờ — chênh 10 ngày ở thế kỷ 16, 6 ngày ở năm 1000, và ngược chiều 24 ngày ở 3000 TCN.
1884 — Trước đó thế giới chưa chia múi giờ
Hội nghị Kinh tuyến Quốc tế mới đặt ra hệ múi giờ. Với năm trước mốc này, app hiểu giờ anh/chị nhập là giờ Mặt Trời trung bình tại chính nơi đó, tính theo kinh độ — đúng như đồng hồ mặt trời thời ấy.
01/07/1906 — Việt Nam bắt đầu dùng giờ chuẩn
Trước mốc này Việt Nam dùng giờ Mặt Trời trung bình tại chỗ. Từ 1906 là giờ Phù Liễn (UTC+7:06:30), rồi đổi nhiều lần: UTC+7 (1911), +8 (1942), +9 (1945), +7, +8 (1947)…
1954 – 1975 — Hai miền dùng giờ khác nhau
Miền Bắc về UTC+7 từ 10/10/1954; miền Nam dùng UTC+8 giai đoạn 1960–1975. Vì vậy nơi tra quyết định giờ, ranh giới là sông Bến Hải. Thời điểm sát ranh giới hoặc sát mốc đổi giờ thì app sẽ nhắc.
13/06/1975 — Cả nước thống nhất UTC+7
Từ mốc này trở đi giờ đồng hồ Việt Nam ổn định, không còn chỗ nhập nhằng.
1583 – 3000 — Dải chắc chắn nhất
Ở dải này app tính thẳng vị trí Mặt Trời ngay trên máy người tra, và đã đối chiếu với dữ liệu NASA: chênh trung bình chỉ 16 giây. Mốc Đông chí coi như chắc chắn, chỉ còn phải để ý những năm Đông chí rơi sát mốc mở năm, tức 11:00 giờ Mặt Trời thực.

Nguồn: bảng vị trí Mặt Trời NASA JPL DE422 · bất định ΔT theo Morrison & Stephenson (2004) và bộ đa thức Espenak–Meeus · dữ liệu múi giờ IANA · quy tắc lịch pháp theo Bảng Lục Căn.